Zoo Berlin – bilety, dojazd i plan zwiedzania
Zoo Berlin: ceny biletów, godziny otwarcia, dojazd stacją Zoologischer Garten oraz gotowe trasy zwiedzania na 2–8 godzin.
Notatnik przyrodnika
Ciekawostki o zwierzętach z całego świata, sprawdzone, zanim trafią do atlasu
Zbieramy fakty o zachowaniu i zmysłach zwierząt, opisujemy ogrody zoologiczne w Polsce i na świecie i tłumaczymy, jak chroni się zagrożone gatunki. Bez mitów, za to z przypisami do natury.
Quiz
Prawda czy fałsz? Osiem twierdzeń o zwierzętach
Część to fakty, część to mity, które powtarza się od pokoleń. Zaznacz odpowiedź, a pod każdą znajdziesz krótkie wyjaśnienie.
Podpowiedź: nie wszystko, co dziwne, jest nieprawdą.
Twierdzenie 1 z 8
Zagrożony jeżozwierz potrafi wystrzelić kolce w stronę napastnika.
To fałsz.
To mit. Jeżozwierz nie ma czym „strzelać” – kolce po prostu łatwo się odczepiają i wbijają w pysk lub łapę zwierzęcia, które go dotknie. Zanim do tego dojdzie, jeżozwierz stroszy kolce, tupie i grzechocze nimi na ostrzeżenie.
Czytaj dalej: Strategie obronne zwierząt w naturze: mimetyzm i toksyny
Twierdzenie 2 z 8
Ośmiornica ma trzy serca.
To prawda.
Dwa serca skrzelowe pompują krew przez skrzela, a trzecie – układowe – rozprowadza ją po ciele. Krew ośmiornicy jest niebieskawa, bo tlen przenosi w niej zawierająca miedź hemocyjanina, a nie hemoglobina.
Czytaj dalej: Tajemnicze zwyczaje godowe ośmiornic i ich strategie
Twierdzenie 3 z 8
Jeż i jeżozwierz to bliscy krewni.
To fałsz.
Łączą je tylko kolce. Jeżozwierz jest gryzoniem, a jeż należy do zupełnie innego rzędu – owadożernych (dziś: Eulipotyphla), razem z kretami i ryjówkami. Kolce wykształciły się u nich niezależnie.
Czytaj dalej: Tajemnice nocnego życia jeży po zmroku
Twierdzenie 4 z 8
Nietoperze są ślepe i orientują się wyłącznie słuchem.
To fałsz.
Wszystkie nietoperze widzą. Wiele gatunków poluje, korzystając z echolokacji, ale większość owocożernych rudawkowatych, zwanych latającymi lisami, echolokacji nie używa – polega na wzroku i węchu.
Czytaj dalej: Zadziwiające zdolności zwierząt: echolokacja, mimikra i więcej
Twierdzenie 5 z 8
Delfiny potrafią spać jedną półkulą mózgu, a drugą czuwać.
To prawda.
To tzw. sen jednopółkulowy. Dzięki niemu delfin może wypływać po powietrze i reagować na zagrożenie, odpoczywając na zmianę lewą i prawą stroną mózgu.
Czytaj dalej: Komunikacja delfinów: jak porozumiewają się te ssaki?
Twierdzenie 6 z 8
Strusie w razie niebezpieczeństwa chowają głowę w piasek.
To fałsz.
Struś, który chce się ukryć, kładzie się płasko i przyciska szyję do ziemi – z daleka wygląda wtedy jak kopczyk. Mit mógł wziąć się też z tego, że ptaki wkładają głowę do dołka z jajami, żeby je obrócić.
Czytaj dalej: Niesamowite fakty o zwierzętach, których nie znałeś
Twierdzenie 7 z 8
Pszczoła miodna potrafi tańcem wskazać innym kierunek i odległość do kwiatów.
To prawda.
W tańcu wywijanym kąt względem pionu na plastrze odpowiada kątowi między kierunkiem do pożytku a słońcem, a długość odcinka z „wywijaniem” – odległości. Za odczytanie tego kodu Karl von Frisch otrzymał w 1973 r. Nagrodę Nobla.
Czytaj dalej: Jak pszczoły ratują ekosystemy i bioróżnorodność
Twierdzenie 8 z 8
Byka na arenie rozwściecza czerwony kolor płachty.
To fałsz.
Bydło ma widzenie dwubarwne i słabo odróżnia czerwień. Byk szarżuje na ruch płachty – tak samo zareagowałby na płachtę niebieską czy białą.
Czytaj dalej: Tajemnice zwierzęcej komunikacji: jak porozumiewają się gatunki
Nowe w atlasie
Świeże notatki z terenu
Wpisy dopisujemy na bieżąco – zaglądaj.
Ogrody zoologiczne
Kartoteka polskich zoo
Sześć ogrodów, które warto znać – od najstarszego we Wrocławiu po łódzkie Orientarium. Obok rankingi i przewodniki po ogrodach Europy i świata.
Rok na bilecie = rok otwarcia ogrodu.
- 1865 Wrocław Najstarszy działający ogród zoologiczny w obecnych granicach Polski. Od 2014 r. z Afrykarium.
- 1874 Poznań Dwa ogrody: zabytkowe Stare Zoo w centrum i rozległe Nowe Zoo na Malcie.
- 1928 Warszawa Ogród Jana i Antoniny Żabińskich, którzy w czasie wojny ukrywali tu Żydów.
- 1929 Kraków Położony w Lesie Wolskim, na wzgórzach na zachodnim skraju miasta.
- 1938 Łódź Od 2022 r. z Orientarium – pawilonem poświęconym faunie Azji Południowo-Wschodniej.
- 1954 Gdańsk Ogród w Oliwie, wśród lasów Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego – jeden z największych powierzchniowo w Polsce.
Gatunki zagrożone i ochrona
Od „najmniejszej troski” do „wymarły”
Tak Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) ocenia ryzyko wymarcia gatunków na swojej Czerwonej Liście. Im dalej w prawo, tym mniej czasu zostało.
- LC najmniejszej troski Liczny, szeroko rozprzestrzeniony gatunek bez istotnych zagrożeń.
- NT bliski zagrożenia Jeszcze bezpieczny, ale niewiele brakuje do progu zagrożenia.
- VU narażony Wysokie ryzyko wymarcia na wolności w średnim okresie.
- EN zagrożony Bardzo wysokie ryzyko wymarcia na wolności.
- CR krytycznie zagrożony Skrajnie wysokie ryzyko – ostatni krok przed wymarciem na wolności.
- EW wymarły na wolności Przetrwał tylko w hodowli, np. w ogrodach zoologicznych.
- EX wymarły Nie ma uzasadnionych wątpliwości, że zmarł ostatni osobnik.
gatunki zagrożone wyginięciem: VU + EN + CR
Żubr: gatunek uratowany w zagrodach
Ostatni wolno żyjący żubr nizinny zginął w Puszczy Białowieskiej w 1919 roku. Gatunek przetrwał tylko dzięki kilkudziesięciu zwierzętom z ogrodów zoologicznych i prywatnych hodowli. Od 1952 roku żubry wracają do puszczy, a dziś żyją na wolności w wielu miejscach Polski i Europy.
Na Czerwonej Liście IUCN żubr od 2020 r. ma status NT – wcześniej był gatunkiem narażonym.
Zachowanie i instynkty
Spis rozdziałów
Pięć tematów, do których wracamy najczęściej. Na marginesie – fakt, od którego warto zacząć.
-
Mowa bez słów
Gwizdy, tańce, zapachy i dźwięki, których nie słyszymy.
Słonie porozumiewają się także infradźwiękami – zbyt niskimi dla ludzkiego ucha.
-
Obrona i przetrwanie
Kolce, trucizny, udawanie martwego i życie na granicy możliwości.
Wysuszony niesporczak potrafi latami przetrwać w stanie anhydrobiozy.
-
Barwy, zmysły, kamuflaż
Zmiana koloru, mimikra, echolokacja i inteligencja gatunków.
Kameleon zmienia barwę, przestawiając nanokryształy w komórkach skóry.
-
Drapieżniki i nocne życie
Dzikie koty, sowy i wszystko, co poluje po zmroku.
Oczy kota „świecą” w świetle latarki dzięki odblaskowej warstwie tapetum lucidum.
-
Zwierzęta w zmieniającym się świecie
Miasta, lasy i klimat – jak fauna dostosowuje się do nowych warunków.
Lisy, kuny i dziki to dziś stali mieszkańcy wielu polskich miast.
Działy
Gabloty atlasu
Każdy dział to osobna gablota: opis, najnowsze notatki i mniejsze przegródki.
Ciekawostki
12 tekstówFakty o zdolnościach, zmysłach i zwyczajach zwierząt – także te, które obalają popularne mity.
- Niezwykłe fakty o zwierzętach, które zaskakują
- 10 niesamowitych zdolności zwierząt, które zaskakują
- Niezwykłe zdolności zwierząt: orientacja, komunikacja i przetrwanie
Przegródki: Fakty o zwierzętach
Środowisko i ochrona
18 tekstówJak zwierzęta przystosowują się do siedlisk, miast i zmian klimatu – i co im dziś zagraża.
- Jak psy rozumieją ludzi? Odkrycia naukowe o komunikacji
- Sekrety życia dzikich kotów i ich niezwykłe zachowania
- Zwierzęta a zmiany klimatyczne: jak wpływają na faunę
Przegródki: O zwierzętach
Egzotyczne gatunki
30 tekstówGatunki z odległych stron świata: zwierzęta i rośliny, które zaskakują wyglądem i sposobem życia.
- Rola ogrodów zoologicznych w ratowaniu zagrożonych zwierząt
- Komunikacja delfinów w głębinach oceanu: tajemnice dźwięków
- Zwierzęta arktyczne i inne strategie przetrwania w ekstremalnych warunkach
Przegródki: Ogrody zoologiczne i ochrona gatunków Zachowania i strategie przetrwania
Ogrody zoologiczne
25 tekstówRankingi i opisy ogrodów zoologicznych oraz ich rola w edukacji i ratowaniu gatunków.
- Zoo Berlin – bilety, dojazd i plan zwiedzania
- Najlepsze zoo w Polsce – ranking atrakcji i poradnik rodzinny
- Największe i najciekawsze ogrody zoologiczne świata
Przegródki: Zoo na świecie
Pies i kot
30 tekstówPies i kot oczami przyrodnika: instynkty, potrzeby gatunkowe i codzienna opieka w domu.
Słowniczek przyrodnika
Osiem haseł, które warto znać
Hasła w porządku alfabetycznym, jak w porządnym słowniku.
- drapieżnik szczytowy m.
- Drapieżnik na szczycie łańcucha pokarmowego, na który w dorosłym wieku nie poluje żaden inny gatunek.
- echolokacja ż.
- Orientacja za pomocą echa wysyłanych dźwięków. Używają jej m.in. nietoperze, delfiny i niektóre ryjówki.
- endemit m.
- Gatunek występujący naturalnie tylko na jednym, ograniczonym obszarze – np. lemury na Madagaskarze.
- gatunek inwazyjny m.
- Gatunek obcy, który po zawleczeniu w nowe miejsce szybko się rozprzestrzenia i wypiera rodzime organizmy.
- gatunek parasolowy m.
- Gatunek, którego ochrona – zwykle przez ochronę dużego siedliska – chroni przy okazji wiele innych.
- hibernacja ż.
- Sen zimowy ze spowolnionym metabolizmem i obniżoną temperaturą ciała. Hibernują np. jeże i nietoperze.
- mimikra ż.
- Upodabnianie się do innego organizmu – np. niegroźne muchówki z rodziny bzygowatych upodabniają się do os.
- ochrona ex situ ż.
- Ochrona gatunku poza jego naturalnym siedliskiem: w ogrodach zoologicznych, hodowlach, bankach nasion.
Pytania
O co pytają czytelnicy
Czy jeżozwierz jest spokrewniony z jeżem?
Nie. Jeżozwierz to gryzoń, a jeż należy do owadożernych – bliżej mu do kreta niż do jeżozwierza. Kolce wykształciły się u obu grup niezależnie, bo w podobny sposób chronią przed drapieżnikami.
Gdzie w Polsce zobaczyć jeżozwierza?
Jeżozwierze, najczęściej jeżozwierz afrykański, są pokazywane w wielu polskich ogrodach zoologicznych. Przed wizytą sprawdź na stronie wybranego zoo, czy gatunek jest aktualnie w kolekcji.
Czy ogrody zoologiczne naprawdę chronią gatunki?
Dobre ogrody tak. W Europie koordynują hodowlę zagrożonych zwierząt w programach EEP prowadzonych przez EAZA, finansują ochronę w terenie i prowadzą edukację. Najbardziej znany polski przykład to żubr, którego po wytępieniu na wolności odtworzono ze zwierząt hodowanych w niewoli.
Co oznaczają skróty VU, EN i CR przy gatunkach?
To kategorie Czerwonej Listy IUCN: VU – narażony, EN – zagrożony, CR – krytycznie zagrożony. Razem tworzą grupę gatunków zagrożonych wyginięciem. Pełną skalę, od LC do EX, rozpisujemy na tej stronie.
Czy piszecie też o psach i kotach?
Tak, w dziale Pies i kot. Patrzymy na nie jednak trochę jak przyrodnicy: skąd biorą się ich instynkty, jak rozumieją człowieka i czego potrzebują jako gatunek, a nie tylko jako domownicy.
Skąd pochodzą fakty w quizie?
Wybraliśmy twierdzenia dobrze opisane w literaturze zoologicznej – takie, które łatwo sprawdzić w podręcznikach i opracowaniach naukowych. Przy każdym pytaniu wyjaśniamy, skąd bierze się mit albo dlaczego fakt jest prawdziwy.
Tabl. X · O serwisie
Dlaczego jeżozwierz?
Bo jest ciekawski, ale nie da się go zbyć byle czym.
Jeżozwierz to gryzoń, który nocą metodycznie bada okolicę i potrafi godzinami obgryzać to, co go zainteresuje – północnoamerykańskie jeżozwierze potrafią nawet ogryzać drewniane trzonki narzędzi, żeby dobrać się do soli z potu. A gdy coś mu nie pasuje, nie ucieka w panice, tylko stroszy kolce i stawia sprawę jasno.
Tak chcemy pisać o przyrodzie: z ciekawością, ale bez łatwych sensacji. Każdy fakt sprawdzamy, zanim trafi do atlasu, a popularne mity – jak ten o strzelaniu kolcami – rozbieramy na części.
- Atlas, nie poradnik. Piszemy przede wszystkim o dzikich zwierzętach, ich zmysłach i zachowaniu.
- Ogrody z bliska. Zoo w Polsce i na świecie – także jako ośrodki ochrony gatunków.
- Mity pod lupą. Popularne „ciekawostki” sprawdzamy, zanim je powtórzymy.