Notatnik przyrodnika
Zbieramy fakty o zachowaniu i zmysłach zwierząt, opisujemy ogrody zoologiczne w Polsce i na świecie i tłumaczymy, jak chroni się zagrożone gatunki. Bez mitów, za to z przypisami do natury.
Quiz
Część to fakty, część to mity, które powtarza się od pokoleń. Zaznacz odpowiedź, a pod każdą znajdziesz krótkie wyjaśnienie.
Podpowiedź: nie wszystko, co dziwne, jest nieprawdą.
Twierdzenie 1 z 8
Zagrożony jeżozwierz potrafi wystrzelić kolce w stronę napastnika.
To fałsz.
To mit. Jeżozwierz nie ma czym „strzelać” – kolce po prostu łatwo się odczepiają i wbijają w pysk lub łapę zwierzęcia, które go dotknie. Zanim do tego dojdzie, jeżozwierz stroszy kolce, tupie i grzechocze nimi na ostrzeżenie.
Czytaj dalej: Strategie obronne zwierząt w naturze: mimetyzm i toksyny
Twierdzenie 2 z 8
Ośmiornica ma trzy serca.
To prawda.
Dwa serca skrzelowe pompują krew przez skrzela, a trzecie – układowe – rozprowadza ją po ciele. Krew ośmiornicy jest niebieskawa, bo tlen przenosi w niej zawierająca miedź hemocyjanina, a nie hemoglobina.
Czytaj dalej: Tajemnicze zwyczaje godowe ośmiornic i ich strategie
Twierdzenie 3 z 8
Jeż i jeżozwierz to bliscy krewni.
To fałsz.
Łączą je tylko kolce. Jeżozwierz jest gryzoniem, a jeż należy do zupełnie innego rzędu – owadożernych (dziś: Eulipotyphla), razem z kretami i ryjówkami. Kolce wykształciły się u nich niezależnie.
Czytaj dalej: Tajemnice nocnego życia jeży po zmroku
Twierdzenie 4 z 8
Nietoperze są ślepe i orientują się wyłącznie słuchem.
To fałsz.
Wszystkie nietoperze widzą. Wiele gatunków poluje, korzystając z echolokacji, ale większość owocożernych rudawkowatych, zwanych latającymi lisami, echolokacji nie używa – polega na wzroku i węchu.
Czytaj dalej: Zadziwiające zdolności zwierząt: echolokacja, mimikra i więcej
Twierdzenie 5 z 8
Delfiny potrafią spać jedną półkulą mózgu, a drugą czuwać.
To prawda.
To tzw. sen jednopółkulowy. Dzięki niemu delfin może wypływać po powietrze i reagować na zagrożenie, odpoczywając na zmianę lewą i prawą stroną mózgu.
Czytaj dalej: Komunikacja delfinów: jak porozumiewają się te ssaki?
Twierdzenie 6 z 8
Strusie w razie niebezpieczeństwa chowają głowę w piasek.
To fałsz.
Struś, który chce się ukryć, kładzie się płasko i przyciska szyję do ziemi – z daleka wygląda wtedy jak kopczyk. Mit mógł wziąć się też z tego, że ptaki wkładają głowę do dołka z jajami, żeby je obrócić.
Czytaj dalej: Niesamowite fakty o zwierzętach, których nie znałeś
Twierdzenie 7 z 8
Pszczoła miodna potrafi tańcem wskazać innym kierunek i odległość do kwiatów.
To prawda.
W tańcu wywijanym kąt względem pionu na plastrze odpowiada kątowi między kierunkiem do pożytku a słońcem, a długość odcinka z „wywijaniem” – odległości. Za odczytanie tego kodu Karl von Frisch otrzymał w 1973 r. Nagrodę Nobla.
Czytaj dalej: Jak pszczoły ratują ekosystemy i bioróżnorodność
Twierdzenie 8 z 8
Byka na arenie rozwściecza czerwony kolor płachty.
To fałsz.
Bydło ma widzenie dwubarwne i słabo odróżnia czerwień. Byk szarżuje na ruch płachty – tak samo zareagowałby na płachtę niebieską czy białą.
Czytaj dalej: Tajemnice zwierzęcej komunikacji: jak porozumiewają się gatunki
Nowe w atlasie
Wpisy dopisujemy na bieżąco – zaglądaj.
Ogrody zoologiczne odgrywają dziś znacznie ważniejszą rolę niż tylko funkcję rekreacyjną – są zaawansowanymi ośrodkami ochrony przyrody, które pomagają ratować gatunki zagrożone wyginięciem. Dzięki programom hodowlanym, międzynarodowej współpracy i działaniom…
Ogrody zoologiczne
Sześć ogrodów, które warto znać – od najstarszego we Wrocławiu po łódzkie Orientarium. Obok rankingi i przewodniki po ogrodach Europy i świata.
Rok na bilecie = rok otwarcia ogrodu.
Gatunki zagrożone i ochrona
Tak Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) ocenia ryzyko wymarcia gatunków na swojej Czerwonej Liście. Im dalej w prawo, tym mniej czasu zostało.
gatunki zagrożone wyginięciem: VU + EN + CR
Ostatni wolno żyjący żubr nizinny zginął w Puszczy Białowieskiej w 1919 roku. Gatunek przetrwał tylko dzięki kilkudziesięciu zwierzętom z ogrodów zoologicznych i prywatnych hodowli. Od 1952 roku żubry wracają do puszczy, a dziś żyją na wolności w wielu miejscach Polski i Europy.
Na Czerwonej Liście IUCN żubr od 2020 r. ma status NT – wcześniej był gatunkiem narażonym.
Zachowanie i instynkty
Pięć tematów, do których wracamy najczęściej. Na marginesie – fakt, od którego warto zacząć.
Gwizdy, tańce, zapachy i dźwięki, których nie słyszymy.
Słonie porozumiewają się także infradźwiękami – zbyt niskimi dla ludzkiego ucha.
Kolce, trucizny, udawanie martwego i życie na granicy możliwości.
Wysuszony niesporczak potrafi latami przetrwać w stanie anhydrobiozy.
Zmiana koloru, mimikra, echolokacja i inteligencja gatunków.
Kameleon zmienia barwę, przestawiając nanokryształy w komórkach skóry.
Dzikie koty, sowy i wszystko, co poluje po zmroku.
Oczy kota „świecą” w świetle latarki dzięki odblaskowej warstwie tapetum lucidum.
Miasta, lasy i klimat – jak fauna dostosowuje się do nowych warunków.
Lisy, kuny i dziki to dziś stali mieszkańcy wielu polskich miast.
Działy
Każdy dział to osobna gablota: opis, najnowsze notatki i mniejsze przegródki.
Fakty o zdolnościach, zmysłach i zwyczajach zwierząt – także te, które obalają popularne mity.
Przegródki: Dla właścicieli zwierząt Fakty o zwierzętach Ogrody zoologiczne
Jak zwierzęta przystosowują się do siedlisk, miast i zmian klimatu – i co im dziś zagraża.
Przegródki: O zwierzętach Porady i inspiracje dla właścicieli zwierząt Zoo na świecie
Gatunki z odległych stron świata: zwierzęta i rośliny, które zaskakują wyglądem i sposobem życia.
Przegródki: Dla właścicieli pupili Ogrody zoologiczne Ze świata zwierząt
Rankingi i opisy ogrodów zoologicznych oraz ich rola w edukacji i ratowaniu gatunków.
Przegródki: Dla właścicieli zwierząt Po zoo świata Ze świata zwierząt
Pies i kot oczami przyrodnika: instynkty, potrzeby gatunkowe i codzienna opieka w domu.
Przegródki: Dla właścicieli zwierząt O zwierzętach Zoo na świecie
Słowniczek przyrodnika
Hasła w porządku alfabetycznym, jak w porządnym słowniku.
Pytania
Nie. Jeżozwierz to gryzoń, a jeż należy do owadożernych – bliżej mu do kreta niż do jeżozwierza. Kolce wykształciły się u obu grup niezależnie, bo w podobny sposób chronią przed drapieżnikami.
Jeżozwierze, najczęściej jeżozwierz afrykański, są pokazywane w wielu polskich ogrodach zoologicznych. Przed wizytą sprawdź na stronie wybranego zoo, czy gatunek jest aktualnie w kolekcji.
Dobre ogrody tak. W Europie koordynują hodowlę zagrożonych zwierząt w programach EEP prowadzonych przez EAZA, finansują ochronę w terenie i prowadzą edukację. Najbardziej znany polski przykład to żubr, którego po wytępieniu na wolności odtworzono ze zwierząt hodowanych w niewoli.
To kategorie Czerwonej Listy IUCN: VU – narażony, EN – zagrożony, CR – krytycznie zagrożony. Razem tworzą grupę gatunków zagrożonych wyginięciem. Pełną skalę, od LC do EX, rozpisujemy na tej stronie.
Tak, w dziale Pies i kot. Patrzymy na nie jednak trochę jak przyrodnicy: skąd biorą się ich instynkty, jak rozumieją człowieka i czego potrzebują jako gatunek, a nie tylko jako domownicy.
Wybraliśmy twierdzenia dobrze opisane w literaturze zoologicznej – takie, które łatwo sprawdzić w podręcznikach i opracowaniach naukowych. Przy każdym pytaniu wyjaśniamy, skąd bierze się mit albo dlaczego fakt jest prawdziwy.
Tabl. X · O serwisie
Bo jest ciekawski, ale nie da się go zbyć byle czym.
Jeżozwierz to gryzoń, który nocą metodycznie bada okolicę i potrafi godzinami obgryzać to, co go zainteresuje – północnoamerykańskie jeżozwierze potrafią nawet ogryzać drewniane trzonki narzędzi, żeby dobrać się do soli z potu. A gdy coś mu nie pasuje, nie ucieka w panice, tylko stroszy kolce i stawia sprawę jasno.
Tak chcemy pisać o przyrodzie: z ciekawością, ale bez łatwych sensacji. Każdy fakt sprawdzamy, zanim trafi do atlasu, a popularne mity – jak ten o strzelaniu kolcami – rozbieramy na części.
